Zeer ontwikkeld met technologie op wereldniveau. Tegelijkertijd raadselachtig met ondoorgrondelijke tradities. Althans, voor westerlingen. Voor mij is die tegenstelling tussen de vaak opzichtige, hectische, moderne consumptiewereld en de stille afzondering van de perfect aangeharkte tuinen en oude tempelwereld fascinerend.

Of misschien is het nog steeds wel een conflict van traditionele isolatie en moderne openheid? Ze hielden zich tenslotte ruim 200 jaar vrijwel hermetisch afgesloten van de buitenwereld. 200 jaar.. Enige uitzondering was die Nederlandse handelspost op dat mini eilandje in de baai van Nagasaki. Om vervolgens binnen één generatie een enorme transformatie door te maken. Van een agrarische, feodale samenleving – met de keizer als een soort orakel zonder enige macht en de shogun die er een soort politiestaat van maakte, ingedeeld in klassen en middels ijzeren wetten – naar een hypermoderne industriële en militaire grootmacht. Alles om eventuele kolonisatie te voorkomen en de unieke nationale identiteit veilig te stellen. Om zichzelf te blijven moesten ze wel snel veranderen. En dat is gelukt. Maar waar staan ze nu? Nog steeds oppermachtig? Ik weet het zo net nog niet. Mooi onderwerp voor de lunch met m’n collega’s.

Feit is dat Japan momenteel een enorm populaire bestemming is. Zelfs tijdens de batterij vervanging in de GSM shop te Oegstgeest gaat het gesprek over de aristocratische elite krijgers, de samoerai. Nu weet ik helaas weinig van jiu-jiutsu en ken-jutsu, ook kende ik geen van de films die hij moeiteloos opsomde terwijl hij voorovergebogen boven mijn reserve telefoon met mini schroefjes in de weer was.

Zes jaar geleden had ik een korte kennismaking met die ogenschijnlijke gespleten cultuur. Een vergrijzende bevolking en een extreme post moderniteit. Onvatbaar. Ik weet nog dat ik vrijwel elke avond peinzend insliep. Heel veel omotenashi. Gastvrijheid, zonder ook maar iets terug te verwachten. Al lijkt het wel te moeten gaan zoals ze het gewoon zijn. Denk maar niet dat je zelf het tijdstip van een Shoji Ryori maaltijd kan bepalen. Dat bepaalt de klooster keuken. En de Shinkansen is reeds in bullettreinvaart vertrokken als je ook maar 10 seconden te laat op het perron arriveert.

Die maaltijden, de omgangsregels, de regels van het openbaar vervoer, alsmede van de tempels, en nog zo veel meer wat ik niet begreep. Een ‘orgie van indrukken’ is hoe Cees Nooteboom het omschrijft. En wie kan er mooier schrijven dan deze ‘reisschrijver’? Hij was al in Timboektoe toen ik geboren werd en lijkt onvermoeibaar door te dwalen, inmiddels reeds 90 jaar oud en ontelbaar vaak in Japan geweest.

Nu dus terug naar Japan, morgen vertrekken we, om er vervolgens hopelijk vlotjes ruim 9000 km oostwaarts weer te landen. Deze keer mag ik langer blijven. Iets meer tijd, iets meer voorbereiding en bovendien samen, dus een tweede blikveld op ‘Nippon’. Vrij vertaald “de oorsprong van de zon”.

Ni = 日　= Zon

Hon = 本　= Boek/oorsprong

Nihon / Nippon 日本　= Zon-oorsprong, ofwel: het land van de reizende zon.

Je ziet, de voorbereiding heeft alvast iets opgeleverd. Nu nog mijn westerse denken en handelen een beetje afschudden. Geen snelle meningsvorming en een bijna direct ‘praktisch oordelen’. Ben er niet trots op, maar het gebeurt, al dan niet bewust vertragend en lang niet altijd hardop uitgesproken. Ik wil graag naar ‘het Japanse in het Japanse’, al weet ik dat dit vrijwel onmogelijk is voor een gaijin, een buitenstaander. Let’s see. Heb er zin in, wat het ook gaat brengen. We gaan puzzelen, we gaan genieten.

Op het schelpenpad
heeft – hoor maar – elke voetstap
een eigen geluid,
samen een cadans die zich
invoegt in het avondland.

To be continued.

私たちの経験を皆さんにお伝えします。